Achtergrond
In februari 2020 was cultureel antropologe, documentairemaakster en programmacurator van Museum Geelvinck, Dunya Verwey, aanwezig bij de opening van zorgcentrum ‘Wiesje’ in Paramaribo, een initiatief van actrice en zangeres Gerda Havertong voor mensen met dementie. Dunya bracht een deel van haar jeugd door in Suriname, waar haar vader voor Sticusa onderzoek verrichtte. Tijdens dit bezoek filmde zij met haar iPhone hoe Gerda samen met de bewoners van ‘Wiesje’ oude Surinaamse kinderliedjes zong.
Ouderen die nauwelijks meer reageerden, begonnen mee te zingen. De liedjes riepen herinneringen op, brachten emoties naar boven en zorgden voor herkenning en verbondenheid. Eén van die liederen was ‘Bigi Kaaiman’. Dat moment vormde het begin van een zoektocht. Wat is de achtergrond van deze liederen? Welke verhalen worden erin verteld? Waarom leven ze al generaties voort? En welke betekenis hebben zij vandaag nog voor mensen met Afro-Surinaamse wortels, zowel in Suriname als binnen de diaspora in Nederland?
In gesprekken met Gerda Havertong, musicus en etnomusicoloog Ronald Snijders, historicus Alex van Stipriaan en vele andere kenners en dragers van deze traditie groeide het besef dat deze ogenschijnlijk eenvoudige kinderliedjes veel meer zijn dan liedjes. Zij vormen een levende vorm van orale geschiedenis waarin herinneringen aan slavernij, vrijheid, identiteit en veerkracht van generatie op generatie worden doorgegeven. Vanuit dat inzicht ontstond het project ‘Bigi Kaaiman – Songs & Tales from Slavery Times’
Deze zoektocht van Dunya Verwey samen met Gerda Havertong en Ronald Snijders is gefilmd en vormgegeven door filmmaker en musicus Michel Agterberg voor Stichting Museum Geelvinck.
Missie
Met ‘Bigi Kaaiman’ willen wij de verhalen achter de Afro-Surinaamse kinderliederen naar boven halen. Wij onderzoeken hoe deze liederen zijn ontstaan, welke historische gebeurtenissen en ervaringen erin besloten liggen en welke betekenis zij hebben voor de Afro-Surinaamse gemeenschap in Suriname en in Nederland. Centraal staat één vraag:
Wordt dit levend immaterieel erfgoed nog steeds van generatie op generatie doorgegeven, of dreigt deze eeuwenoude traditie verloren te gaan?
Door gesprekken met ouderen, musici, historici, cultuurdragers en jongeren brengen wij verschillende perspectieven samen. We laten zien hoe deze liederen verbonden zijn met het slavernijverleden, maar ook hoe zij onderdeel zijn gebleven van het dagelijks leven, de opvoeding en de culturele identiteit van vele Surinamers. Tegelijk onderzoeken we of deze verhalen nog resoneren bij de jongere generaties en hoe zij vandaag de dag voortleven in eigentijdse muziek en cultuur.
Visie
De documentaire en het omvangrijke beeldmateriaal dat tijdens de opnames is verzameld vormen een unieke documentatie van levend immaterieel erfgoed. Wij willen dit materiaal inzetten om de kennis over de Afro-Surinaamse liedcultuur te vergroten, zowel in Suriname als in Nederland, en daarmee bij te dragen aan het behoud van deze bijzondere traditie.
Onze ambitie is dat de documentaire aanleiding geeft tot gesprekken binnen de gemeenschap, tot lesmateriaal in scholen en tot aandacht bij culturele instellingen en erfgoedorganisaties over de betekenis van deze liederen en de geschiedenis die zij met zich meedragen. Door deze verhalen opnieuw te vertellen, hopen wij dat zij ook door toekomstige generaties zullen worden gekoesterd en doorgegeven.
In de komende jaren willen wij het verzamelde materiaal verder ontsluiten, onder meer in de vorm van een videopodcast, waarin eigentijdse muzikanten met Surinaamse wortels ook aan het woord komen, en andere meer educatieve toepassingen. Samen met partners in Suriname en Nederland willen wij lesmateriaal ontwikkelen waarmee jongeren kennis maken met deze liedcultuur, de verhalen achter de muziek en de betekenis daarvan voor onze gedeelde geschiedenis.
Zo willen wij bijdragen aan een toekomst waarin ‘Bigi Kaaiman – Songs & Tales from Slavery Times’ niet alleen een documentaire is, maar uitgroeit tot een blijvende bron van kennis, ontmoeting en inspiratie.